BlogFormy rozporządzania majątkiem – testament

15 czerwca 2021

Decyzja dotycząca rozporządzenia majątkiem wśród osób najbliższych nie należy do najprostszych. Z pomocą w tej kwestii przychodzą przewidziane przez prawo formy dysponowania majątkiem, bowiem wybór odpowiedniej formy rozporządzenia majątkiem niesie ze sobą daleko idące konsekwencje, z których przyszli spadkodawcy nie zawsze zdają sobie sprawę.

Podjęcie decyzji w tym przedmiocie uzależnione jest od naszych potrzeb i zaistniałych okoliczności, a także powinno nastąpić z uwzględnieniem przyszłego postępowania spadkowego. Należy również mieć na względzie osobistą sytuację rodzinną szczególnie w kwestii roszczenia o zachowek od osób, które dziedziczyły od nas majątek, a także wysokość kosztów związanych w wybraną formą rozporządzenia majątkiem. Niemniejsze znaczenie ma również wybór pomiędzy dokonaniem rozporządzenia za życia lub na wypadek śmierci. Kwestia ta ma szczególne znaczenie, bowiem decyduje o posiadaniu lub wyzbyciu się majątku za życia oraz pozwala uniknąć ewentualnych konfliktów na tle postępowania spadkowego.

Z uwagi na powyższe do przewidzianych prawem form rozporządzania majątkiem wśród osób najbliższych można zaliczyć: testament, darowiznę oraz umowę dożywocia. Wybór określonej formy powinien być zależny od konkretnej sytuacji rodzinnej osoby rozporządzającej majątkiem.

Poniżej przedstawiona została próba wyjaśnienia istoty testamentu oraz najistotniejsze kwestie, które należy mieć na uwadze przy podejmowaniu decyzji o sporządzeniu testamentu.

Testament

Testament jest formą rozporządzania majątkiem na wypadek śmierci. Kodeks Cywilny przewiduje podział testamentów na zwykłe i szczególne, jednakże najpowszechniejszymi formami sporządzanych testamentów jest:

  • testament holograficzny- sporządzony własnoręcznie, podpisany i opatrzony datą,
  • testament notarialny- sporządzony w formie aktu notarialnego.

Rozporządzenia majątkiem zawarte w testamencie dochodzą do skutku z chwilą śmierci spadkodawcy. Po stronie spadkobierców leży konieczność przeprowadzenia postępowania spadkowego w sądzie lub przed notariuszem, w celu potwierdzenia nabycia spadku. Wartym podkreślenia jest fakt, że testament jest formą rozporządzenia majątkiem wobec spadkobierców ustawowych, jak również wobec osób znajdujących się poza kręgiem spadkobierców.

W przypadku pominięcia w testamencie części spadkobierców, przysługuje im roszczenie o zachowek, który stanowi ułamek wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu do zachowku, gdyby spadkodawca w testamencie nie zapisał majątku komuś innemu. Zachowek przysługuje tylko najbliższej rodzinie spadkodawcy (zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy), którzy dziedziczyliby zgodnie z ustawą, gdyby nie fakt sporządzenia testamentu. Przedawnienie roszczenia o zachowek wynosi 5 lat od chwili otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.

Jednakże testament to nie tylko wskazanie spadkobiercy, poza tym może on zawierać wiele innych postanowień, określanych mianem rozrządzeń testamentowych, do których możemy zaliczyć m.in.:

  • podstawienie- testator, powołując spadkobiercę, może nadto postanowić, że gdyby ten nie mógł być spadkobiercą (na przykład zmarł wcześniej) lub nie chciał dziedziczyć (na przykład spadek odrzucił), wówczas spadkobiercą rezerwowym ma być inna osoba (podstawienie),
  • zapis- spadkodawca może w testamencie zobowiązać spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Zapis polegać może na przykład na obowiązku przeniesienia własności rzeczy, spełnieniu świadczenia pieniężnego, czy dostarczaniu środków utrzymania. Roszczenie z tytułu zapisu, przedawnia się z upływem 5 lat od dnia jego wymagalności,
  • zapis windykacyjny- w treści zapisu windykacyjnego spadkodawca postanawia, że wskazana przez niego konkretna osoba nabywa określony przedmiot wchodzący w skład spadku już z chwilą otwarcia spadku, bez konieczności dokonywania działu spadku. Dla ważnego ustanowienia zapisu windykacyjnego niezbędne jest umieszczenie go w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego.

Najbliższa rodzina (grupa zerowa- małżonek, wstępni, zstępni, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym, macocha) jest zwolniona od zapłaty podatku od spadków, pod warunkiem złożenia w ciągu 6 miesięcy odpowiedniego formularza do Urzędu Skarbowego.