Dla wielu właścicieli nieruchomości słup energetyczny na działce stanowi nie tylko problem estetyczny, ale przede wszystkim realne ograniczenie w swobodnym korzystaniu z twojej własności. Często zdarza się, że infrastruktura przesyłowa została posadowiona przed laty bez wyraźnej zgody właściciela lub bez zachowania odpowiedniego tytułu prawnego. W takiej sytuacji prawo przewiduje konkretne narzędzia, które pozwalają uzyskać stosowne wynagrodzenie lub nawet doprowadzić do usunięcia słupa.
Służebność przesyłu i bezumowne korzystanie z gruntu
W pierwszej kolejności należy ustalić, na jakiej podstawie słup energetyczny stoi na Twoim terenie. Jeśli zakład energetyczny nie posiada wpisanej w księdze wieczystej służebności ani innej umowy, mamy do czynienia z sytuacją, którą prawo określa jako bezumowne korzystanie z cudzej nieruchomości. W takim przypadku właściciel gruntu może wystąpić o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem.
Praktyce oznacza to, że przedsiębiorstwo przesyłowe zyskuje prawo do korzystania z nieruchomości w oznaczonym zakresie, ale musi za to zapłacić. Wysokość wynagrodzenia jest ustalana indywidualnie, często w oparciu o opinię biegłego, który bierze pod uwagę spadek wartości nieruchomości oraz uciążliwość, jaką generuje obecność słupa energetycznego. Należy pamiętać, że roszczenie o ustanowienie odpłatnej służebności co do zasady nie ulega przedawnieniu. Zgodnie z Kodeksem cywilnym (art. 305(2) §1 i §2), prawo do zainicjowania procesu ustanowienia służebności przesyłu jest obustronne. Przedsiębiorca przesyłowy może żądać dostępu do nieruchomości za odpowiednią opłatą, natomiast właściciel gruntu ma prawo domagać się stosownego wynagrodzenia za takie obciążenie jego własności.
Zasiedzenie służebności przesyłu – najpoważniejsza przeszkoda
Największym wyzwaniem dla właścicieli nieruchomości jest podnoszony przez przedsiębiorstwo energetyczne zarzut, jakim jest zasiedzenie służebności przesyłu (lub służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu). Jeśli linia energetyczna oraz słup na działce znajdują się tam od co najmniej 30 lat, a firma działała w złej wierze, może ona nabyć prawo do nieodpłatnego korzystania z twojego gruntu.
Usunięcie urządzenia i roszczenie negatoryjne
Czy możliwe jest całkowite usunięcie słupa energetycznego? Choć w przypadku strategicznych sieci, jak linie wysokiego napięcia, jest to trudne, to przy mniejszych liniach właściciele działek mogą podnosić roszczenie negatoryjne na podstawie art. 222 Kodeksu cywilnego. Jeśli słup energetyczny uniemożliwia np. zabudowę na działce budowlanej, można żądać usunięcia urządzenia lub jego przesunięcia.
Jeśli przesunięcie urządzeń jest technicznie możliwe i nie narusza interesu publicznego w sposób rażący, sąd rejestrowy lub cywilny może nakazać usunięcie słupa. Koszty takiej operacji zazwyczaj ponosi przedsiębiorstwo przesyłowe, o ile nie wykaże ono skutecznego prawa do zajmowania nieruchomości.
Jak obliczyć wysokość odszkodowania i wynagrodzenia?
Wielu klientów pyta, czy można uzyskać kwoty rzędu kilkuset tysięcy złotych. Wysokość odszkodowania zależy od wielu czynników, w tym od stopnia ograniczenia prawa własności oraz wartości rynkowej gruntu. Odszkodowanie za wcześniejsze korzystanie (do 10 lat wstecz) oraz wynagrodzenie za ustanowienie służebności na przyszłość to dwa odrębne roszczenia.
Jeśli na Twojej prywatnej działce bez żadnej umowy i twojej zgody postawiono urządzenia energetyczne, masz prawo żądać odszkodowania. Skierowanie sprawy na drogę sądową poprzedza zazwyczaj próba ugodowa, jednak przedsiębiorca przesyłowy rzadko zgadza się na satysfakcjonujące stawki bez presji procesowej. Każdy przypadek, w którym stoi słup energetyczny, wymaga analizy dokumentów historycznych, aby sprawdzić, czy nie doszło do zasiedzenia służebności na rzecz przedsiębiorcy.
