W obrocie prawnym czas gra kluczową rolę. PRzedawnienie roszczeń to instytucja, która ma na celu stabilizację stosunków społecznych poprzez ograniczenie możliwości dochodzenia należności po upływie określonego czasu. Zrozumienie tego jak biegnie termin przedawnienia, jest fundamentem bezpieczeństwa każdego z nas.
Podstawowe terminy przedawnienia roszczeń
Zgodnie z Kodeksem cywilnym, roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej, podstawowy termin przedawnienia wynosi sześć lat. Jednak w przypadku roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz tych, które obejmują świadczenia okresowe (np. czynsz), termin przedawnienia wynosi trzy lata.
Warto wiedzieć, że koniec terminu przedawnienia przypada zazwyczaj na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Ta zasada sprawia, że upływu terminu przedawnienia nie musimy wyliczać co do dnia w każdym przypadku – często mamy czas do 31 grudnia.
Kiedy zaczyna tykać zegar?
To, kiedy bieg przedawnienia rozpoczyna swój bieg, zależy od tego, kiedy roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg przedawnienia roszczeń zaczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
W praktyce oznacza to, że jeśli roszczenie stało się wymagalne np. wskutek wezwania do zapłaty, nie możemy w nieskończoność zwlekać z jego wysłaniem. Bieg przedawnienia roszczeń i tak ruszy. Co istotne, w przypadku roszczeń o naprawienie szkody, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Zawieszenie i przerwanie biegu przedawnienia
W pewnych sytuacjach termin przedawnienia zostaje „zamrożony” lub „zresetowany”. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu w relacjach rodzinnych. Dotyczy to roszczeń, które:
- przysługują dzieciom przeciwko rodzicom przez cały czas trwania władzy rodzicielskiej,
- przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko opiekunowi,
- przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu przez czas trwania małżeństwa.
Ponadto, z powodu siły wyższej uprawniony może nie móc dochodzić swoich praw przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju. Wówczas przez cały czas trwania przeszkody bieg przedawnienia jest zawieszony.
Z kolei przerwanie przedawnienia następuje przez każdą czynność przed organem powołanym do rozpoznawaniaspraw lub innym organem powołanym do egzekwowania roszczeń danego rodzaju, jeśli uprawniony podjął czynność bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Do takich czynności prawnych zaliczamy między innymi:
- Wytoczenie powództwa przed sądem lub innym organem.
- Uznanie roszczenia przez dłużnika.
- Wszczęcie mediacji (wówczas czas trwania mediacji nie wlicza się do biegu przedawnienia).
Szczególne rodzaje roszczeń
Należy pamiętać o specyficznych terminach dla konkretnych umów:
- Roszczenia najemcy przeciwko wynajmującemu oraz roszczenia wynajmującego przeciwko najemcy (np. o naprawienie szkody) przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy.
- Roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem lub orzeczeniem sądu polubownego, podobnie jak roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, przedawnia się z upływem sześciu lat (nawet jeśli pierwotny termin przedawnienia był krótszy). Jeżeli jednak roszczenie obejmuje świadczenia okresowenależne w przyszłości, ulega ono przedawnieniu trzyletniemu.
- Naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem trzech lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie, ale nie później niż dziesięć lat od dnia zdarzenia.
| Rodzaj roszczenia | Podstawowy termin przedawnienia |
| Związane z prowadzeniem działalności gospodarczej | 3 lata |
| Świadczenia okresowe | 3 lata |
| Roszczenia majątkowe (ogólne) | 6 lat |
| Stwierdzone prawomocnym orzeczeniem | 6 lat |
Jak obliczyć, czy roszczenie już wygasło?
Aby sprawdzić, czy nastąpił upływ terminu przedawnienia roszczenia, należy najpierw ustalić datę wymagalności. Jeśli roszczenie stało się wymagalne np. 15 maja 2024 roku i dotyczy prowadzenia firmy (3 lata), to koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, czyli 31 grudnia 2027 roku. Pamiętajmy: przedawnienie przypada na ostatni dzień roku.
W przypadku osób, które nie mają zdolności do czynności prawnych, przedawnienie roszczeń nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego lub ustania przyczyny jego braku. Ma to chronić osoby, które nie mogą same dbać o swoje roszczenia majątkowe.
Podsumowując, przedawnienie roszczeń to mechanizm, którego nie należy lekceważyć. Niezależnie od treści roszczenia, kluczem jest monitorowanie dat i podejmowanie odpowiedniej określonej czynności (jak wniosek o zawezwanie do próby ugodowej) przed upływem terminu przedawnienia. Dzięki temu unikniesz sytuacji, w której Twoje prawo stanie się jedynie tzw. zobowiązaniem naturalnym, którego nie da się skutecznie wyegzekwować.
