W sprawach cywilnych nie wystarczy mieć jedynie rację. Trzeba jeszcze umieć ją wykazać. Właśnie temu służy ciężar dowodu – jedna z podstawowych zasad procesu cywilnego.
Zgodnie z art. 6 kodeksu cywilnego wskazuje, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Mówiąc prościej: jeżeli strona powołuje się na dany fakt, powinna go udowodnić, jeżeli chce, aby sąd wziął go pod uwagę.
Czym jest ciężar dowodu?
Ciężar dowodu oznacza obowiązek wykazania faktów, z których dana osoba wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Jeżeli powód żąda zapłaty, powinien wykazać np. zawarcie umowy, wykonanie usługi, wysokość należności oraz brak zapłaty.
Jeżeli pozwany twierdzi, że zapłacił, to na nim ciężar dowodu spoczywa w zakresie udowodnienia tego faktu. Może przedstawić na przykład dokumenty, potwierdzenie przelewu, pokwitowania albo korespondencję.
Co trzeba udowodnić w sprawie cywilnej?
Nie każdy fakt wymaga udowodnienia. Przedmiotem dowodu są tylko te okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. To sąd ocenia, czy dany fakt jest ważny dla ustalenia stanu faktycznego.
W praktyce dowodami mogą być między innymi:
- umowy,
- faktury,
- potwierdzenia przelewów,
- korespondencja e-mail lub SMS,
- zdjęcia,
- zeznania świadków,
- opinie biegłych.
Dobór dowodów zależy od rodzaju sprawy. Inne dokumenty będą potrzebne w sprawie o zapłatę, inne przy odszkodowaniu, a jeszcze inne przy sporze dotyczącym wykonania umowy.
Ciężar dowodu a prawo materialne i procesowe
Zasada ciężaru dowodu wynika z prawa materialnego, przede wszystkim z art. 6 kodeksu cywilnego. Przepis ten wskazuje, kogo obciążają konsekwencje nieudowodnienia określonego faktu.
Z kolei przepisy prawa procesowego, w tym art. 232 kodeksu postępowania cywilnego, określają, jak strony powinny przedstawiać dowody w procesie. To strony mają obowiązek wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.
Co ważne, sąd może wyjątkowo dopuścić dowód niewskazany przez stronę, czyli dowód z urzędu. Nie zmienia to jednak zasady, że to aktywność stron ma najważniejsze znaczenie.
Domniemanie a ciężar dowodu
W niektórych sprawach znaczenie może mieć domniemanie. Oznacza ono, że określony fakt uznaje się za istniejący, dopóki nie zostanie wykazane coś przeciwnego. Przykładem może być domniemanie dobrej wiary, a w określonych sprawach także domniemanie winy lub odpowiedzialności.
Takie rozwiązania mogą wpływać na rozkład ciężaru dowodu. Nie należy jednak mylić spraw cywilnych z zasadami obowiązującymi w postępowaniu karnym – w procesie cywilnym to strony co do zasady muszą wykazać swoje twierdzenia.
Dlaczego dowody są tak ważne?
W sprawie cywilnej samo twierdzenie strony zwykle nie wystarcza. Jeżeli druga strona zaprzeczy określonym okolicznościom, konieczne może być ich udowodnienie.
Brak dowodów może prowadzić do przegrania sprawy, nawet jeżeli roszczenie było zasadne. Dlatego przed rozpoczęciem procesu warto sprawdzić, jakie dokumenty posiadamy, co trzeba wykazać i na kim spoczywa obowiązek dowodzenia.
Podsumowanie
Ciężar dowodu oznacza, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu chce wyprowadzić określone skutki prawne. Jeżeli strona twierdzi, że przysługuje jej określone prawo, powinna przedstawić dowody potwierdzające swoje stanowisko.
Właściwe przygotowanie dowodów ma duże znaczenie dla wyniku sprawy. Z tego względu warto skorzystać z pomocy adwokata, który oceni, jakie twierdzenia należy udowodnić, jakie dokumenty zgromadzić i jak sformułować wniosekdowodowy.
