Proces budowania wielopokoleniowego dziedzictwa w polskim systemie prawnym uległ znaczącej ewolucji. Obecnie fundacja rodzinna stanowi jedno z najskuteczniejszych narzędzi ochrony kapitału, a jej powołanie rozpoczyna się z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego lub ogłoszenia testamentu. W tym momencie powstaje fundacja rodzinna w organizacji, która choć oczekuje na wpis do rejestru fundacji rodzinnych, już posiada zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Jako specyficzny byt prawny, fundacja rodzinna w organizacji może we własnym imieniunabywać mienie, w tym własność nieruchomości oraz inne prawa rzeczowe, zaciąga zobowiązania, pozywa oraz może być pozywana przed sądami.
Zrozumienie zasad reprezentacji fundacji rodzinnej na etapie jej tworzenia jest kluczowe dla bezpieczeństwa obrotu. Zgodnie z przepisami ustawy o fundacji rodzinnej, w okresie poprzedzającym wpis do rejestru, organizacji reprezentuje fundator lub pełnomocnik powołany przez niego do tej roli. W określonych przypadkach fundacja rodzinna w organizacji reprezentowana może być również przez zarząd. To właśnie członkowie zarządu podejmują kluczowe czynności zarządu, dbając o jego ochronę oraz realizując cele wytyczone w statucie fundacji rodzinnej. Należy pamiętać, że osoby działające w jej imieniu ponoszą solidarną odpowiedzialność osób działających za zobowiązania fundacji rodzinnej powstałe w tym okresie, która wygasa co do zasady z chwilą zatwierdzenia ich czynności uchwałą zgromadzenia beneficjentów.
W przypadku fundacji rodzinnej, która aktywnie zarządza we własnym imieniu posiadanym majątkiem, niezbędne jest dopełnienie formalności takich jak otwarcie rachunku bankowego czy zawierać umowy z kontrahentami. Fundacja na tym etapie musi posługiwać się nazwą z dodatkiem „w organizacji”. Choć pełną osobowość prawną podmiot ten uzyskuje dopiero z chwilą wpisu do odpowiedniego rejestru, to już wcześniej może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Warto zaznaczyć, że rejestr fundacji rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim – jest to jedyny właściwy sąd rejestrowy dla tych podmiotów w skali całego kraju. Sprawne złożenie wniosku o wpis do rejestru jest zatem kluczowym elementem procesu ustanowieniu fundacji rodzinnej.
Struktura wewnętrzna podmiotu, nawet na etapie organizacji, powinna odzwierciedlać założenia sukcesyjne fundatora. Zgromadzenie beneficjentów, a w większych podmiotach także rada nadzorcza, stanowią filary kontroli i nadzoru. W przypadku czynności zarządu, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, zarząd często podejmuje stosowne czynności uchwałą zarządu. Należy podkreślić, że w sprawach nieuregulowanych w statucie, do funkcjonowania fundacji z mocy ustawy stosuje się odpowiednie przepisy dotyczące ochrony osób trzecich oraz odpowiedzialnościorganów. Precyzyjne określenie tych ról w akcie założycielskim pozwala uniknąć sporów kompetencyjnych w przyszłości.
Podsumowując, fundacja rodzinna to potężne narzędzie, którego skuteczność zależy od poprawności działań podjętych już na etapie jej zawiązania. Odpowiednie przygotowanie dokumentacji, analiza praw i obowiązków oraz świadome zarządzanie majątkiem w okresie „w organizacji” to fundamenty bezpiecznej sukcesji. Każdy przedsiębiorca rozważający ten krok powinien mieć na uwadze, że fundacja została ustanowiona, aby trwać dziesięciolecia, co wymaga rzetelnego podejścia do każdego przypadku wskazanego w ustawie.
